Justitie van A tot Z

Veranderen van naam of voornaam

Een persoon mag van naam en/of voornaam veranderen wanneer aan bepaalde strikte voorwaarden is voldaan, die zijn vastgelegd in de wet (*). In deze wet is in het bijzonder voorzien in de volgende beginselen:

• De verandering van de naam en/of voorna(a)m(en) is geen recht maar enkel een gunst, die respectievelijk bij koninklijk besluit of bij ministerieel besluit wordt verleend;
• Voor de bij de wet bepaalde naam en de door de ouder(s) gekozen voornamen geldt het beginsel van de vastheid van naam en voornaam dat van openbare orde is. Op grond hiervan kunnen personen kunnen worden geïdentificeerd. Bijgevolg is het aan de Koning om de grond van een verzoek om naamsverandering te beoordelen en aan de minister van Justitie om gevolg te geven aan een verzoek om voornaamsverandering;
• De naamsverandering wordt slechts uitzonderlijk toegestaan op voorwaarde dat het verzoek gesteund is op ernstige redenen. Bovendien mag de nieuwe gevraagde naam geen aanleiding geven tot verwarring en de verzoeker of derden niet schaden;
• Aan de procedure tot naamsverandering kan slechts een gunstig gevolg worden gegeven ingeval geen enkele andere procedure tot het gewenste resultaat kan leiden (bijvoorbeeld vordering tot wijziging van de geboorteakte in geval van vergissing bij de opstelling van de akte, vorderingen inzake de afstamming). Het gaat om een aanvullende procedure die niet mag worden verkozen boven een eigenlijke vordering of procedure;
• De voornaamsverandering kan onder soepeler voorwaarden worden toegestaan. Het verzoek moet eveneens met redenen zijn omkleed, maar de wet bepaalt dat enigerlei reden volstaat. Dat neemt niet weg dat de gevraagde voornamen evenmin aanleiding mogen geven tot verwarring en de verzoeker of derden niet mogen schaden.

(*) Wet van 15 mei 1987 betreffende de namen en voornamen (BS van 10 juli 1987).

De procedure tot naamsverandering

Wie mag een procedure tot naamsverandering indienen?

Enkel personen van Belgische nationaliteit, V.N.-vluchtelingen en staatlozen kunnen een procedure tot naamsverandering indienen. Bij de indiening van het verzoek moet een van deze hoedanigheden kunnen worden aangetoond.

Hoe een verzoek indienen?

Het verzoek moet de volledige coördinaten van de verzoeker bevatten (telefoonnummer en eventueel e-mailadres) en moet worden ingediend door de betrokkene zelf of zijn wettige vertegenwoordiger.

Een verzoek betreffende een minderjarig kind (jonger dan 18 jaar en niet ontvoogd) moet door beide ouders samen worden ingediend, zelfs indien zij gescheiden leven. Indien de uitoefening van het ouderlijk gezag op grond van een vonnis echter uitsluitend aan één van beide ouders is opgedragen, is die persoon bevoegd om het verzoek alleen in te dienen. Zulks sluit niet uit dat tijdens de procedure de mening van de andere ouder wordt gevraagd.

Het verzoek moet schriftelijk worden gericht aan:
Federale Overheidsdienst Justitie
Dienst naamsveranderingen
Waterloolaan 115
1000 Brussel

Het onderwerp van het verzoek, te weten de gewenste nauwkeurige wijziging van de naam en de ernstige redenen (van familiale, persoonlijke, sociaal-historische, administratieve,… aard) die de het verzoek ondersteunen, moeten duidelijk uitgedrukt en gestaafd zijn.

Enkele voorbeelden:

• Ik heb een belachelijke naam waarmee ik vaak word gepest. Deze naam berokkent me nadeel. Ik dien een verzoek in tot naamsverandering want ik verkies de naam van mijn moeder te dragen of een afgeleide van mijn huidige naam.
• Ik heb een kind na de geboorte erkend en ik heb geen verklaring tot naamsverandering gedaan binnen de wettelijke termijn en wil nu dat het kind de naam van zijn vader draagt. De moeder van het kind gaat hiermee akkoord.
• Ik ben een genaturaliseerde Belg sedert een paar maanden. Niettemin zorgt mijn vreemd klinkende naam voor ernstige integratieproblemen in België. Ik wil een eenvoudigere naam, een afgeleide naam of een meer Europese naam om mijn integratie te vergemakkelijken.
• Ik heb een kind geadopteerd in het buitenland. De naam van het kind is evenwel niet veranderd ingevolge zijn adoptie. Ik wil dat het mijn naam draagt.
• Ik ben bipatride (iemand die meer dan één nationaliteit bezit) en ik draag verschillende namen in elk van de staten waarvan ik de nationaliteit bezit. Ik wil dat mijn naam wordt veranderd, zodat hij in elk land identiek is en heel wat administratieve rompslomp en verwarring kan worden voorkomen.
  

Welke stukken en documenten moeten bij de aanvraag worden gevoegd?

Volgende documenten moeten het verzoek vergezellen, en dat voor elke persoon die bij de naamsverandering betrokken is:

• een letterlijk afschrift van de geboorteakte (geen uittreksel) of bij gebrek aan een geboorteakte, een plaatsvervangend document: geboorteattest van het Commissariaat-generaal voor Vluchtelingen en Staatlozen;
• een recent bewijs van verblijfplaats;
• een bewijs van Belgische nationaliteit of, voor de vluchtelingen en de staatlozen, een attest dat deze hoedanigheid bewijst;
• een schriftelijke verbintenis de registratierechten te betalen die verschuldigd zijn ingeval het verzoek wordt ingewilligd (€ 49 of € 740 per begunstigde in geval van toevoeging van een naam of partikel of vervanging van een hoofdletter door een kleine letter);
• een bewijs van goed gedrag en zeden, of een uittreksel uit het strafregister.

Opgelet : elke adreswijziging tijdens de procedure moet worden gemeld aan de dienst Naamsveranderingen. Tevens moet een nieuw bewijs van verblijfplaats worden toegestuurd of ingediend.

In sommige gevallen wordt het verzoek aan de gerechtelijke overheden, overgemaakt die dan door tussenkomst van de plaatselijke politie de voor het onderzoek nuttige inlichtingen verzamelen. Tijdens dit onderzoek worden de personen die betrokken zijn bij de gevraagde naamsverandering (de verzoeker, ouders, grootouders, broers, zussen, …) gehoord om hun mening te kennen aangaande de procedure tot naamsverandering. Deze inlichtingen worden verzameld bij wijze van advies en zijn geenszins bindend voor de minister in het kader van zijn beslissing.
De resultaten van dit onderzoek zijn bestemd voor de dienst Naamsveranderingen bij de Federale Overheidsdienst Justitie. Zij zullen het dossier administratief behandelen.
Bijkomend onderzoek of aanvullende inlichtingen kunnen worden gevraagd aan de aanvrager, aan de gerechtelijke overheden of aan andere instanties, zoals aan de dienst Adel bij de Federale Overheidsdienst Buitenlandse Zaken.
De dienst Naamsveranderingen zendt het dossier samen met zijn advies over aan de minister van Justitie. Deze laatste beslist of het koninklijk besluit waarin de naamsverandering wordt toegestaan, aan de Koning ter ondertekening wordt voor gelegd, rekening houdend met het beginsel dat de naamsverandering de uitzondering moet blijven.
De naamsverandering wordt bij koninklijk besluit toegestaan.

Neen. Het koninklijk besluit op grond waarvan de naamsverandering is toegestaan, moet worden bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad. Binnen 60 dagen na deze bekendmaking kan elke belanghebbende zich tegen de naamsverandering verzetten. De Koning beschikt op het verzet bij een met redenen omklede beslissing.
De vergunning wordt geacht definitief te zijn op het einde van die termijn of bij afwijzing van het verzet. Een afschrift van het besluit wordt dan overgezonden aan de Federale Overheidsdienst Financiën (Administratie van de Registratie), die het tegen betaling van de registratierechten aan de verzoeker aflevert.
De verzoeker moet daarna, binnen 60 dagen na de registratie ervan, het afschrift van het besluit overzenden of bezorgen aan de ambtenaar van de burgerlijke stand op het gemeentehuis. De ambtenaar van de burgerlijke stand moet het beschikkend gedeelte van het besluit in de registers overschrijven. De naamsverandering wordt pas na die overschrijving van kracht. De andere administratieve formaliteiten (aanpassing van de bevolkingsregisters, wijziging van de identiteitskaart,…) worden vervuld na de overschrijving van het beschikkend gedeelte van het koninklijk besluit.
De bevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand is :

• die van de plaats waar de begunstigde of een van de begunstigden is geboren;
• die van de plaats waar de begunstigde of een van de begunstigden zijn gewone verblijfplaats heeft, wanneer geen van hen in België is geboren;
• die van het eerste district van Brussel indien geen van de begunstigden in België is geboren noch er zijn gewone verblijfplaats heeft.

De naamsverandering is automatisch van toepassing op de kinderen die geboren zijn na de indiening van het verzoek van de ouder die de naamsverandering heeft verkregen, voor zover zij krachtens de wet de naam van die ouder moeten dragen.
Voor de minderjarige kinderen daarentegen die geboren zijn voor de indiening van het verzoek, geldt de naamsverandering slechts indien het verzoek tot hen was uitgebreid. In het kader van een dergelijk verzoek moet eventueel de mening van beide ouders worden gevraagd en moeten de documenten met betrekking tot het kind zijn overgezonden.
Een concreet voorbeeld :
Ik heb mijn verzoek tot naamsverandering op 13 maart 1999 ingediend.
Op dat ogenblik had ik een dochter, Marie, geboren op 8 mei 1995. Sedertdien heb ik ook een zoon Kevin, die geboren is op 1 januari 2000.
Op grond van een koninklijk besluit van 17 augustus 2000 mag ik mijn naam veranderen. Marie was vermeld in mijn verzoek en werd ook opgenomen in het koninklijk besluit. De naamsverandering zal ook voor haar gelden en ik zal voor haar ook registratierechten moeten betalen. Voor Kevin, die na 13 maart 1999 is geboren en wettelijk gezien mijn naam moet dragen, is de naamsverandering automatisch en kosteloos.

Voor de naamsverandering wordt een registratierecht van € 49,00 geheven.
Dit recht wordt verhoogd tot € 740 ingeval het gaat om toevoeging van een andere naam of van een partikel aan de naam, of om vervanging van een hoofdletter door een kleine letter. De Koning kan bij een met redenen omkleed besluit dit recht verminderen, waarbij het verminderd tarief evenwel niet minder dan € 490 mag bedragen voor alle begunstigden samen. De vermindering kan slechts worden verleend wanneer de begunstigde, een van de begunstigden of hun ascendenten of descendenten aan het Land buitengewone diensten hebben bewezen van vaderlandslievende, wetenschappelijke, culturele, economische, sociale of humanitaire aard (artikel 248 van het Wetboek van registratie-, hypotheek-, en griffierechten).
Bijzonder geval: wanneer iemand een toevoeging van een naam aan een andere wil om zo de naam te kunnen dragen die bepaald is door de andere staat waarvan de verzoeker eveneens de nationaliteit heeft, bedraagt het registratierecht € 49.
Alle vermelde bedragen zijn voor elke begunstigde verschuldigd. De rechten die verbonden zijn aan de naamsverandering van de kinderen of van de afstammelingen worden evenwel met twee vijfden verminderd wanneer de vergunning bij een zelfde besluit verleend wordt aan een persoon en aan meer dan drie van zijn kinderen of afstammelingen (artikel 250, tweede lid, van voormeld Wetboek).

De gemiddelde duur van de procedure schommelt momenteel tussen 1,5 jaar en 2 jaar.
Aangezien het gaat om een gemiddelde duur, kan de werkelijke duur van de procedure korter of langer zijn naargelang de bijzondere kenmerken van elk dossier en de vereiste adviezen en raadplegingen.

De naamsverandering heeft als enig gevolg dat de identiteit van de persoon wordt gewijzigd. De naamsverandering heeft geen enkele invloed op de afstamming en de gevolgen ervan. De afstamming is de ouderschapsband die een kind met zijn vader verbindt (vaderlijke afstamming) of met zijn moeder (moederlijke afstamming).
De naamsverandering heeft geen enkel gevolg voor het ouderlijk gezag betreffende de minderjarige kinderen, het omgangsrecht, of de erfenisrechten.
Om de afstamming aan te passen of te behouden, dient men een aanvraag in te dienen bij de rechtbank van eerste aanleg die exclusief bevoegd is in deze materie.

De procedure stemt voor een groot stuk overeen met de procedure tot naamsverandering, maar er zijn minder formaliteiten:

• De vergunning wordt verleend bij ministerieel besluit (besluit dat is ondertekend door de minister van Justitie en niet door de Koning);
• Er is geen bekendmaking van de vergunning in het Belgisch Staatsblad, noch een verzetstermijn van 60 dagen voor derden;
• Het registratierecht is vastgelegd op € 490 ingeval van de verandering van de voorna(a)m(en) wordt toegestaan;
• In beginsel wordt het verzoek niet voor onderzoek aan de gerechtelijke overheden toegezonden. Het is dan aan de verzoeker om spontaan aan de samenstelling van zijn dossier mee te werken.

Het bedrag van het registratierecht kan evenwel worden verminderd tot € 49 indien de voornaam die men wenst te veranderen:

• op zichzelf genomen of samengenomen met de naam, belachelijk of hatelijk is, of dit is omdat hij manifest ouderwets is;

Voorbeeld: Mijn voornaam is sedert lange tijd niet meer gebruikelijk in België en leidt tot spot. Ik zal een vermindering van de rechten kunnen krijgen en slechts € 49 betalen aangezien mijn voornaam belachelijk is omwille van zijn manifest ouderwets karakter. 
Voorbeeld: Albertinus.

• vreemd klinkt;

Voorbeeld: Ik ben van vreemde oorsprong maar heb de Belgische nationaliteit verworven. Ik zou liever een voornaam hebben met een meer Europese klank om mijn integratie te vergemakkelijken. Het is belangrijk dat de gevraagde voornaam inderdaad de integratie kan vergemakkelijken. Derhalve kan de vermindering van de registratierechten niet worden toegekend ingeval de voorgestelde voornaam ook vreemd klinkt;

• tot verwarring kan leiden;

Voorbeeld: Ik heb een vrouwelijke voornaam, Laurence, maar ben een man. Ik wil mijn voornaam vermannelijken tot Laurens om alle mogelijke verwarring te voorkomen.

Voorbeeld: Mijn identiteitskaart vermeldt de voornaam Maria terwijl ik altijd een andere voornaam heb gebruikt en iedereen me kent als Marleen. Ik wil deze voornaam officialiseren. In dit geval zal Maria geen vermindering kunnen krijgen en zal zij € 490 moeten betalen wanneer zij haar voornaam wil veranderen.

• enkel verandert door de toevoeging of weglating van een leesteken of een teken waardoor de uitspraak wijzigt (accent, koppelteken, umlaut …)

Voorbeelden: Jean, Pierre (tweede voornaam) in Jean-Pierre, Nina in Niña, Therese in Thérèse, …

• afgekort wordt;

Voorbeelden: Frédéric in Fred, Godelieve in Lieve.

• veranderd wordt voor transsexualisme;

Voorbeeld: Ik volg of heb een vergevorderde behandeling tot geslachtsverandering voor transseksualisme gevolgd en ik wil mijn voornaam aanpassen aan het geslacht dat ik ervaar. Ik moet een verklaring van een psychiater of een endocrinoloog voorleggen waaruit blijkt dat ik de voortdurende en onomkeerbare innerlijke overtuiging heb tot het andere geslacht te behoren dan datgene dat is vermeld in de akte van geboorte, en waaruit blijkt dat ik een hormonale substitutietherapie onderga of heb ondergaan.

De gemiddelde duur bedraagt momenteel 6 maanden tot 1 jaar.

Aangezien het ook gaat om een gemiddelde duur, geldt dezelfde opmerking als voor de naamsverandering.