De oprichting van de Koninklijke commissie voor de uitgave der oude wetten en verordeningen van België — thans de oudste commissie die afthangt van het ministerie van Justitie — werd in 1846 aan de Koning ter ondertekening voorgesteld door baron d’Anethan, minister van Justitie, met als doel om, op staatskosten, een verzameling uit te geven " van de schikkingen die de verschillende territoria van het huidige België, vóór hun vereniging met de Franse republiek, beheerden ". De commissie diende dus de historische en juridische teksten te verzamelen eigen aan het verleden waarin de jonge Belgische natie één der grondslagen van haar identiteit kon vinden.
De historische belangstelling ging hierbij gepaard aan het praktisch nut. In 1846 dienden nog talrijke processen door onze rechtbanken afgehandeld te worden in verband met wetgevende of gewoonterechtelijke beschikkingen daterend uit het Ancien Régime. Indien alle gewoonten waren afgeschaft, bleven zekere verordeningen van toepassing. Maar vooral bleven talrijke juridische toestanden beheerst door de gewoonten of verordeningen van kracht op het ogenblik van hun ontstaan. De wet van 27 september 1835 had overigens een examen voorzien voor de graad van doctor in de rechten over de " overgangskwesties ", materie waarvan, volgens Eugène Defacqz, het fundamenteel axioma was dat de wetten geen terugwerkende kracht hebben.
Mettertijd is het aanvankelijk nut van onze werken voor de rechtspraktijk verdwenen. De historische belangstelling is gebleven. Gaandeweg hebben de magistraten in de schoot van de Commissie plaats geruimd voor historici van het recht en de instellingen terwijl de archivarissen er immer sedert de tijd van Gachard hun noodzakelijke aanwezigheid gehandhaafd hebben. De tekstuitgevers hebben zich hoe langer hoe meer aangepast aan de vereisten van de historische methode. De werkmethodes hebben voordeel gehaald uit de technische vooruitgang. Dank zij deze laatste, maar vooral dank zij de motivatie en onbaatzuchtigheid van diegenen die verder aanzienlijke tijd aan onze publicaties besteden, dank zij het ministerie van Justitie dat door een bescheiden maar regelmatig subsidie voortgaat ze mogelijk te maken, dank zij ook de eensgezindheid die immer heeft geheerst in de schoot van een Commissie waar historici en juristen van heel het koninkrijk samenwerken, hopen wij de taak te kunnen voortzetten die ons werd toevertrouwd door het koninklijk besluit van 18 april 1846.
Voorzitter :
Serge Dauchy
Secretaris :
Alain Marchandisse
Leden :
Jean-Marie Cauchies
Anne Celli-Vandenbulcke
Philippe Godding, erevoorzitter
Robert Jacob
Gustaaf Janssens
Georges Martyn
Jos Monballyu
Monique Van Melkebeek
Alain Wijffels
Jean-Marie Yante
Ereleden :
Cecile Douxchamps-Lefèvre
Baron Raoul van Caenegem
* Doelstellingen
* Eerste benoemingen en samenstelling
* Taak van de Commissie
* Voorzitters van de Commissie
* De doelstellingen
Bij de oprichting van de Commissie in 1846 werd het doel omschreven als de voorbereiding van een verzameling van de " bepalingen " (les dispositions) die het bestuur van de verscheidene Belgische gewesten, vóór de aanhechting bij Frankrijk, hadden geregeld. Volgens het Verslag aan de Koning diende onze Commissie de " wetten en andere besluiten " die onze gewesten beheerd hadden op te zoeken en te publiceren, vooral diegene uitgevaardigd sedert het midden van de vorige eeuw, " tijdstip waarvan de wetgeving het meeste raakpunten vertoonde met de nog open belangstelling ". Hiermee werden in de eerste plaats de wetten en andere bepalingen uit de 18de eeuw bedoeld die niet waren afgedrukt in de Plakkaatboeken van Vlaanderen en Brabant en in de Recueil des édits van de Louvrex en Loon. Maar het programma was ambitieuzer : het ging er daarenboven om " in één enkel corpus alle monumenten van onze oude wetgeving te vervolledigen en misschien zelfs uit te geven ".
De bedoeling van de oprichters wordt vrij getrouw weergegeven in een advies van Antoine de Cuyper van 29 februari 1856 : " … il ne s’agit pas seulement d’une simple collection destinée à satisfaire la curiosité de quelques rares érudits, … il s’agit d’un véritable monument à élever à notre nationalité, de la publication de nos titres de famille belge, de toute notre législation historique, c’est-à-dire de ce qui constitue l’expression la plus haute et la plus fidèle de notre nationalité ".
Dit initiatief stond niet alleen in West-Europa. Reeds in 1819 was in Frankfurt de Gesellschaft für ältere deutsche Geschichtskunde opgericht door enkele afgevaardigden in de Bundestag, op initiatief van Karl Freiherr vom Stein. Het lag in de bedoeling verscheidene reeksen historische bronnen, waaronder Leges, uit te geven voor de periode van 500 tot 1500. De initiatiefnemers hoopten aldus bij te dragen " zur Erhaltung der Liebe zum gemeinsamen Vaterland ". In Engeland publiceerde een Record Commission van 1810 tot 1829 The Statutes of the Realm in 11 boekdelen over de jaren 1225 tot 1713. In Frankrijk was de uitgave van de Ordonnances des rois de France de la troisième race weer opgenomen vanaf 1811. Daarnaast verscheen de Recueil général des anciennes lois françaises depuis l’an 420 jusqu’à la Révolution de 1789 onder redactie van Jourdan, Decrusy, Isambert en Taillandier.
* Eerste benoemingen en samenstelling
Bij K.B. van 18 april 1846 werd de Commissie samengesteld uit tien personen : M. Leclercq als voorzitter, J. Raikem als ondervoorzitter, A. de Cuyper, J.B. Th. de Jonghe, A. Delebecque, Delrée, J. de Saint-Genois, L.P. Gachard, M. Polain en Van Innis, als leden. De laatste aanvaardde zijn benoeming niet en werd vervangen door L. Colinez bij een K.B. van 19 juni 1846. Fr. Grandgagnage werd door dat besluit als elfde lid aan de Commissie toegevoegd.
De Commissie bestond in 1846 voor meer dan de helft uit leden van de rechterlijke macht : Matthieu N.J. Leclercq, procureur-generaal bij het hof van Cassatie, oud-minister van Justitie, Jean J. Raikem, procureur-generaal bij het hof van Beroep te Luik, oud-minister van Justitie, Antoine A. de Cuyper, raadsheer in het hof van Cassatie, Alphonse J. Delebecque, advocaat-generaal bij het hof van Cassatie, Louis A. Colinez, advocaat-generaal bij het hof van Beroep te Gent, François Grandgagnage, raadsheer in het hof van Beroep te Luik. Onder de leden waren er nog twee juristen, Jean-Baptiste Th. De Jonghe, dr. in de rechten te Brussel en Delrée, advocaat te Luik, alsmede twee archivarissen : L.-P. Gachard, Algemeen Rijksarchivaris en M. Polain, archivaris van de provincie Luik, en een bibliothecaris, J. de Saint-Genois (Rijksuniversiteit Gent).
In de regel werd de Commissie later slechts aangevuld na het overlijden of het ontslag van een lid. Zo werden G.J. Stas en Ch. Faider bij K.B. van 25 februari 1858 benoemd ter vervanging van advocaat Delrée en A. Delebecque die respectievelijk in 1856 en 1857 overleden waren. In 1906 daarentegen werden acht nieuwe leden benoemd, na het overlijden van de voorzitter en twee leden.
* Taak van de Commissie
Daar het K.B. van 18 april 1846 onze Commissie de taak toevertrouwde om de uitgave voor te bereiden van de " dispositions qui ont régi les divers territoires dont se compose la Belgique actuelle ", werd ze dan ook " Koninklijke Commissie tot uitgave van de Oude Wetten en Verordeningen van België " genoemd. Onder deze oude wetten en verordeningen van het land vielen, naar haar oordeel, vooreerst de verordeningen van de Oostenrijkse Nederlanden, het prinsbisdom Luik en de heerlijkheid Stavelot, verder de ontwerpen, de officiële optekening en de interpretatie van de costumen van die gewesten en ten slotte de verdragen die op die landen betrekking hadden.
De Commissie besliste zonder aarzelen dat " de Verzameling " diende aan te vangen " vanaf de tijd toen de verschillende provincies van het koninkrijk hun eigen vorsten hadden " (zonder te preciseren wat ze daaronder verstond). Daarentegen verschilden de meningen over de volgorde waarin men te werk zou gaan : de enen oordeelden dat de " logica " en de " wetenschap " eisten dat men zou beginnen bij de oudste periode, zich beroepend op het voorbeeld van het Recueil des Ordonnances du Louvre. Anderen voerden aan dat het zeer moeilijk was middeleeuwse akten op te zoeken en te verzamelen en dat men pas na verscheidene jaren het eerste boekdeel zou kunnen laten drukken ; dat daarentegen de teksten van de vorige eeuw gemakkelijk te verzamelen waren en de wetgeving van de laatste eeuw " iedere dag van practisch nut " kon zijn, temeer omdat de Placcaert-boecken van Vlaanderen en die van Brabant niet de wetgeving bevatten voor de ene na 1786 en voor de tweede na 1768. De twee standpunten werden in zekere mate verzoend door te beslissen de " Verzameling van wetten en verordeningen " uit te geven in drie chronologische reeksen. Maar er werd beslist de uitgave te beginnen met de derde reeks (1700-1794). De Commissie hield zich in de eerste jaren van haar bestaan hoofdzakelijk bezig met de voorbereiding van de uitgave van de verordeningen van de Oostenrijkse Nederlanden en van het prinsbisdom Luik tijdens de 18de eeuw. M. Polain kwam het eerst klaar met de uitgave van de derde reeks van de Luikse verordeningen (1684-1794). Het eerste deel verscheen in 1855, het tweede in 1860. In 1860 kwam L.P. Gachard klaar met het eerste deel (1700-1706) van de 3e reeks van de verordeningen van de Nederlanden. Vijf andere delen zullen hierop volgen.
Met het onderzoek naar de costumen werd eerst een aanvang gemaakt in 1858. Een algemene bespreking werd aan het onderwerp gewijd, o.m. in verband met de geografische beperking van de publicatie, de nadere bepaling van het onderwerp en de wenselijkheid van vertalingen. Zo werd besloten de gehomologeerde en de niet-gehomologeerde costumen te publiceren, evenals de wijsdommen en de privé-optekeningen van het costumiere recht. De costumen van plaatsen die in 1859 buiten het Belgische grondgebied lagen, zouden maar worden opgenomen voor zover ze ook in plaatsen van het Belgisch grondgebied hadden gegolden. De costumen zouden worden gegroepeerd naar de oude indeling in hertogdommen, graafschappen, steden, kasselrijen enz. Op verzoek van de Commissie werden de richtlijnen voor de uitgave van de costumen op 2 juli 1859 door de minister van Justitie, V. Tesch, goedgekeurd. De eerste tekstuitgaven verschenen in 1867 ; in 1914 had de Commissie 68 quarto boekdelen costuimen uitgegeven.
* De voorzitters van de Commissie
1846-1881 Matthieu N.J. LECLERCQ (°1796-†1889)
Procureur-generaal bij het Hof van Cassatie
1881-1888
Guillaume DE LONGE (°1815-†1890)
Eerste voorzitter van het Hof van Cassatie
1888-1893
Charles FAIDER (°1811-†1893)
Procureur-generaal bij het Hof van Cassatie
1894-1904
Louis CRAHAY (°1834-†1904)
Raadsheer in het Hof van Cassatie
1906-1911
Graaf Thierry M.J. DE LIMBURG-STIRUM (°1827-†1911)
Senator
1911-1922
Jules P.A. LAMEERE (°1837-†1922)
Eerste voorzitter van het Hof van Cassatie
1922-1950
Baron Paul VERHAEGEN (°1859-†1950)
Kamervoorzitter van het Hof van Cassatie
1950-1952
Jules SIMON (°1881-†1952)
Raadsheer in het Hof van Cassatie,
Hoogleraar aan de Rijksuniversiteit te Gent
1953-1968
François-Louis GANSHOF (°1895-†1980)
Hoogleraar aan de Rijksuniversiteit te Gent
1969-1987
John GILISSEN (°1912-†1988)
Hoogleraar aan de Vrije Universiteit te Brussel,
Auditeur-generaal bij het Militair Gerechtshof
1987-2002
Philippe GODDING (°1926)
Hoogleraar aan de Université catholique de Louvain
2002-
Serge DAUCHY (°1963)
Hoogleraar aan de Facultés universitaires Saint-Louis te
Brussel
* Verordeningen
* Costuimen
* Verdragen
* Oude rechtspraak
Hoewel het actief van de balans van de verwezenlijkingen van de Commissie indrukwekkend is, toch werden alle taken die haar waren opgedragen nog niet uitgevoerd. Wat hoopt zij te doen om deze leemten te vullen, welke oriëntaties dienen voorrang te krijgen en welke methoden moeten gevolgd worden ?
* Verordeningen
De verzameling verordeningen werd beschouwd als prioritair in 1846. Zij vertoont nochtans veel belangrijker leemten dan de costuimen : alleen de 3e reeks (1700-1794) is volledig.
De uitgave van de eerste reeks (1381-1506) biedt de grootste moeilijkheden en haar op stapel zetten geschiedde het laatst. Deze omstandigheid is gunstig omdat ze toeliet dat de twee boekdelen, verschenen in 1965 en 1974 (over de jaren 1381 à 1405), konden genieten van de vooruitgang van de historische methode sedert 1846. Bijna een kwarteeuw is verlopen eer, in 2001, het volgende boekdeel met betrekking tot de regering van Jan zonder Vrees (1405-1419) verscheen, voorbereid door J.-M. Cauchies. Er blijft een eeuw te vullen, die begint met een der moeilijkste gevallen : de regering van Filips de Goede. Eén der problemen is dat deze regering niet op dezelfde datum begint in al zijn vorstendommen. Men zal vorstendom per vorstendom dienen te behandelen en teamwork zal zich opdringen.
Het meest zorgwekkend geval is dat van de tweede reeks (1507-1700) die ver van af is : voor de regering van Filips II blijven de jaren 1562 tot 1598 te doen ; alleen het boekdeel dat de jaren 1567-1570 zal omvatten is thans op goede weg (G. Janssens). Een ernstiger leemte : die van de regeringen van Filips IV en Karel II (1621-1700) waarvoor men nog maar voorlopige chronologische lijsten bezit die dagtekenen van 1910 ! Deze toestand weerspiegelt de evolutie van de werkmethode in de loop van het 150-jarig bestaan van de Commissie. Aanvankelijk werd het werk onder de leden verdeeld, die er niet allen op voorbereid waren (ik denk vooral aan de magistraten). Maar de voorkeur aan te vangen met de verordeningen van de 18e eeuw zorgde ervoor dat zij niet werden geconfronteerd met paleografische of publicatie-moeilijkheden : die verordeningen waren gedrukt als plakkaten. Mettertijd en naarmate de eisen van de kritiek groeiden hadden de leden hoe langer hoe meer de neiging om de uitgave van verordeningen op zich te nemen uit de perioden die het best beantwoordden aan hun belangstelling en kennis. Voor de costuimen ging het vooral om die betreffende het gewest waarmede ze het meest vertrouwd waren. Sedert een halve eeuw werd de uitgavepolitiek van de Commissie daarbij dikwijls bepaald door het toeval : het feit dat een historicus bereid was een verzameling bronnen te publiceren, die verbonden waren met zijn opzoekingen en die van aard waren om opgenomen te worden in onze verzamelingen. Zonder die politiek op te geven, die toeliet kwaliteitswerk te valoriseren, zou de Commissie bij voorrang de leemten van de 2e reeks verordeningen dienen te vullen. In dit opzicht mag binnenkort waarschijnlijk een gecommentarieerde uitgave van het belangrijke Eeuwig Edikt van de Aartshertogen Albrecht en Isabella (1611) tegemoet gezien worden.
* Costuimen
De verzameling costuimen is bijna volledig, ten minste voor diegene die nog van kracht waren op het eind van het Ancien Régime. J. Monballyu bereidt de uitgave voor van een project van de costuimen van Bornem (1643), van de costuimen van het land van Waas en van de kasselrij Kortrijk. Men zou daarenboven die moeten uitgeven van de Vier Ambachten, Ronse en Ninove. G. Van Dievoet heeft de uitgave op zich genomen van de costuimen van het baljuwschap van Doornik en het Doornikse. Er blijft af te werken de verzameling van de Sources du droit rural de l'Entre-Sambre-et-Meuse door een derde deel met teksten en ook de algemene tafels. Het overlijden van L. Genicot heeft de voorbereiding ervan vertraagd.
* Verdragen
Reeds in haar eerste vergadering op 14 juli 1846 besliste de Commissie dat ze niet mocht nalaten de verdragen uit te geven 'gesloten door de vorsten of met hun onderdanen of met andere vreemde prinsen', 'want de verdragen bonden niet alleen de regeringen die ze hadden gesloten, zij verplichtten ook het land'. De Commissie besliste in 1880 over te gaan tot de publicatie van die reeks. Verscheidene leden werden achtereenvolgens gelast verslag uit te brengen, maar niets werd tot op heden verwezenlijkt en het is thans niet de bedoeling van de Commissie het project te hervatten. Men kan ten andere opmerken dat de meeste van de belangrijke verdragen gepubliceerd werden in een of andere verzameling.
* Oude rechtspraak
In 1846 was zowel het Belgische recht als het Franse nog beheerst door de school van de Exegese : alleen de wetten telden, zelfs de meest standvastige rechtspraak kon niet beschouwd worden als een rechtsbestanddeel. Toen de Commissie de eerste inventaris van haar taken maakte, was er geen sprake van rechtspraak. Men heeft verscheidene decennia moeten wachten vooraleer de rol van de rechtspraak als bron van het recht opnieuw volledig erkend werd. Tijdens de zestiger jaren der 20ste eeuw bevestigt zich de belangstelling van de rechtshistorici voor dat type van bron. De Commissie opent een nieuwe reeks (de Verzameling van de oude rechtspraak van België) met twee boekdelen over de Arrêts et jugés du Parlement de Paris sur appels flamands conservés dans les registres du Parlement, door R. Van Caenegem. Het derde boekdeel is in 2002 verschenen, met de medewerking van S. Dauchy ; het zal aanvullingen bevatten, een historische inleiding en de tafels op de drie boekdelen. De Commissie heeft daarenboven in 1998 de Regestes des appels flamands au Parlement de Paris uitgegeven, opgemaakt door S. Dauchy ; het gaat om alle weer samengestelde dossiers van processen waarvan een spoor bewaard is in de registers van het Parlement tussen 1320 en 1521, zelfs indien het vonnis ontbreekt.
Andere publicaties, die ook in die reeks thuishoren, betreffen de kerkelijke rechtbanken : Het Libersentenciarum van de officialiteit van Brussel (1448-1459) en de Registres de sentences de l'officialité de Cambrai (1438-1453) zijn uitgegeven door C. Vleeschouwers en M. Van Melkebeek. De uitgave van de statuten van de officialiteit van Doornik wordt thans voorbereid door D. Lambrecht die in 1988 de Acta processus circa synodum uitgaf.
Wat de rechtspraak van de Raad van Brabant (15de eeuw) en ven de Geheime Raad (16de en 17de eeuw) betreft, is men nog in het stadium van het verzamelen van de bronnen.
De verzameling van de 'chronologische Lijsten van de Processen en Sententiën van de oude Raden van Justitie van België' werd geopend met de lijsten betreffende het Parlement, later Grote Raad van Mechelen, gepubliceerd van 1965 tot 1988 door een Nederlands-Belgische ploeg geleid door J. Th. de Smidt. De Commissie heeft beslist die onderneming voort te zetten voor de territoria geheel of gedeeltelijk in het huidige België gelegen. In de Handelingen zijn de eerste lijsten verschenen met betrekking tot Vlaanderen (J. Monballyu), Namen (C. Douxchamps-Lefèvre) en Luxemburg (R. Petit en Ph. Godding).
I. Bronnenuitgaven
De titel van de uitverkochte boekdelen wordt door een sterretje gevolgd.
IN-FOLIO
Recueil des Ordonnances des Pays-Bas / Verzameling van de Verordeningen der Nederlanden
1E SERIE - 1E REEKS, 1381-1506 (voir ci-après / zie verder In-Quarto)
2E SERIE - 2E REEKS, 1506-1700
I. Règne de Charles-Quint, du 7 octobre 1506 au 16 décembre 1519, par Ch. Laurent, 1893, 762 p.
II. du 29 janvier 1519 (1520, n. st.) au 31 décembre 1529, par Ch. Laurent et J. Lameere, 1898, 628 p. (*)
III. du 8 janvier 1529 (1530, n. st.) au 11 décembre 1536, par J. Lameere, 1902, 604 p. (*)
IV. du 9 janvier 1536 (1537, n. st.) au 24 décembre 1543, par J. Lameere et H. Simon, 1907, 528 p. (*)
V. du 1er janvier 1543 (1544, n. st.) au 28 décembre 1549, par les mêmes, 1910, 641 p.
VI. du 9 janvier 1549 (1550, n. st.) au 25 octobre 1555, par J. Lameere, 1922, 510 p.
VII. Règne de Philippe II, du 26 octobre 1555 au 27 août 1559, par Ch. Terlinden et J. Bolsee, 1957, 560 p.
VIII. du 8 août 1559 au 31 décembre 1562, par les mêmes, 1978, 417 p.
Règne d'Albert et Isabelle (1597-1621), par V. Brants :
I. du 10 septembre 1597 au 30 avril 1609, 1909, 431 p.
II. du 8 mai 1609 au 14 juillet 1621, 1912, 513 p.
Les ordonnances monétaires du XVIIe siècle. Albert et Isabelle, Philippe IV et Charles, par V. Brants, 1914, XXXII et 293 p. avec planches monétaires.
3E SERIE - 3E REEKS, 1700-1794
I. du 18 novembre 1700 au 23 juin 1706, par L. Gachard, 1860, LXII et 378 p. (*)
II. du 8 juillet 1706 au 31 octobre 1715, par le même, 1867, CL et 876 p.
III. du 2 janvier 1716 au 29 décembre 1725, par le même, 1873, LXXIII et 651 p.
IV. du 9 janvier 1726 au 25 octobre 1734, par le même, 1877, XXXVI et 720 p. (*)
V. du 6 novembre 1734 au 14 mars 1744, par le même, 1882, CVI et 686 p.
VI. du 27 mars 1744 au 22 décembre 1750, par le même, avec préface par Ch. Piot, 1887, XXVI et 659 p.
VII. du 16 janvier 1751 au 24 décembre 1755, par J. de le Court, 1890, 590 p.
VIII. du 12 janvier 1756 au 28 décembre 1762, par le même, 1894, 558 p.
IX. du 7 janvier 1763 au 21 décembre 1769, par le même, 1897, 594 p. (*)
X. du 4 janvier 1770 au 22 décembre 1774, par le même, 1901, 522 p.
XI. du 14 janvier 1775 au 30 décembre 1780, par le même, 1905, XXXV et 475 p. (*)
XII. du 10 janvier 1781 au 23 décembre 1786, par P. Verhaegen, 1910, XIV,
630 et XLII p.
XIII. du 1er janvier 1787 au 28 décembre 1790, par le même, 1914, XIV et 699 p.
XIV. du 13 janvier 1791 au 30 mars 1793, par le même, 1936, VI et 554 p.
XV. du 1er avril 1793 au 25 février 1804 (avec supplément), par le même, 1942,
V et 291 p.
Recueil des Ordonnances de la principauté de Liège / Verzameling van de Verordeningen van het vorstendom Luik
1E SERIE - 1E REEKS, 974-1506, par S. Bormans, 1878, CXIV et 896 p.
2E SERIE - 2E REEKS, 1507-1684, par L Polain.
I. du 18 février 1507 à décembre 1580, 1869, X et 463 p.
II. du 6 mars 1581 au 24 novembre 1620, 1871, XII et 463 p.
III. du 18 janvier 1621 au 24 novembre 1684, 1872, XII et 491 p. (achevé par S. Bormans) (*)
3E SERIE - 3E REEKS, 1684-1794, par L. Polain.
I. du 28 novembre 1684 au 3 mars 1744, 1855, XXXV et 874 p. (*)
II. du 10 mars 1744 au 5 juin 1794, 1860, IX et 1084 p. (*)
Recueil des Ordonnances de la principauté de Stavelot / Verzameling van de Verordeningen van het vorstendom Stavelot
1648-1794, par L. Polain, 1864, IV et 487 p. (*)
Recueil des Ordonnances du duché de Bouillon / Verzameling van de Verordeningen van het hertogdom Bouillon
1240-1795, par L. Polain, 1868, V et 475 p. (*) (cf. aussi ci-après / cf. verder In-Quarto)
IN-QUARTO
Recueil des Ordonnances des Pays-Bas / Verzameling van de Verordeningen der Nederlanden
1E SERIE - 1E REEKS, 1381-1506
1e section - 1e afdeling. Ordonnances de Philippe le Hardi, de Marguerite de Male et de Jean sans Peur (1381-1419)
t. I (1381-1393) par P. Bonenfant, J. Bartier et A. Van Nieuwenhuysen, 1965, VI et 649 p. ;
t. II (1394-1405) par A. Van Nieuwenhuysen, 1974, 1018 p. ;
t. III (1405-1419) par J.-M. Cauchies, 2001, XXIX et 571 p.
2e section – 2e afdeling.
t.II. Ordonnances de Philippe le Bon pour les duchés de Brabant
et de
Limbourg et les pays d’Outre-Meuse 1430-1467 , par Ph. GODDING,
2005, 666 p.
Recueil des Ordonnances du duché de Bouillon / Verzameling van de Verordeningen van het hertogdom Bouillon
II. Ordonnances et autres actes juridiques concernant le duché de Bouillon (1559-1790), par P. Bodard, 1977, VIII - 405 p.
Coutumes du pays et duché de Brabant / Costumen van het land en hertogdom Brabant
DUCHE / HERTOGDOM
Willem van der Tanerijen : Boec van der loopender Practijken der Raidtcamere van Brabant, uitgegeven door Eg.I. Strubbe, 1952, XXX, 645 et 414 p.
QUARTIER DE BRUXELLES / KWARTIER BRUSSEL
I. Coutumes de la ville de Bruxelles, par A. De Cuyper, 1869, 622 p. (*)
II. Coutumes diverses, par C. Casier, 1873, 571 p. (*)
QUARTIER D'ANVERS / KWARTIER ANTWERPEN
I à IV. Coutumes de la ville d'Anvers, par G. De Longe, 1870, 740 p. ; 1871, 839 p. ; 1872, 611 p. ; 1874, 863 p. (*)
V. Coutumes de Kiel, de Deurne et de Lierre, par le même, 1875, 713 p. (*)
VI. Coutumes de Santhoven, de Turnhout et de Rumpst, par le même, 1877, 675 p. (*)
VII. Coutumes de Herentals, Casterlé, Moll, Balen et Desschel, Gheel, Hoogstraeten, Bef-feren et Putte, et Coutumes féodales du Pays de Malines, par le même, 1878, 596 p. (*)
QUARTIER DE LOUVAIN ET DE TIRLEMONT, par C. Casier, 1874, IV et 783 p. (*)
COUTUMES DE LA VILLE D'AERSCHOT, DE NEDER-ASSENT ET DE CAGGEVINNE, par C. Casier, 1894, 232 p.
Coutumes de la seigneurie de Malines / Costumen van de heerlijkheid Mechelen
I. Coutume de la ville de Malines, par G. De Longe, 1879, 207 p.
II. Costumen van de stad Mechelen : Ontwerp-costumen van 1527, door L.Th. Maes, 1960, 231 p.
Coutumes du pays et comté de Flandre / Costumen van het land en graafschap Vlaanderen
PRIVILEGES ET CHARTES DE FRANCHISES DE LA FLANDRE / PRIVILEGEBRIEVEN EN VRIJHEIDSCHARTERS VAN VLAANDEREN
I. Actes généraux et Flandre française (première partie), par G. Espinas, Ch. Verlinde et J. Buntinx, 1959, X et 384 p.
II. Flandre française (deuxième partie), par les mêmes, 1961, 328 p.
QUARTIER DE GAND / KWARTIER GENT
I. Coutume de la ville de Gand, par A.E. Gheldolf, 1868, XI et 748 p.
II. Coutume de la ville de Gand (suite), par A. Du Bois et L. De Hondt, 1887, 736 p.
III. Coutumes des deux villes et pays d'Alost, par Th. de Limburg-Stirum, 1878, LXXX
et 814 p. (*)
IV. Coutumes de la ville d'Audenarde (première partie), par le même, 1882, XXXV et 710 p. (*)
V. Coutumes de la ville d'Audenarde (deuxième partie), par le même, 1886, XXVII et 538 p. (*)
VI. Coutumes de la ville de Termonde, par le même, 1896, LI et 460 p.
VII. Coutume du Vieuxbourg de Gand, Introduction par D. Berten, 1904, 684 p. (*)
VIII. Coutume du Vieuxbourg de Gand, par le même, 1903, 608 p. (*)
IX. Coutumes des seigneuries enclavées dans le Vieuxbourg de Gand, par le même, 1904, 714 p.
X. Coutumes de la seigneurie de Saint-Pierre-lez-Gand, par le même, 1905, CCXXXI
et 387 p. (*)
XI. Coutume de la ville et de la châtellenie de Courtrai, par Th. de Limburg-Stirum, 1905, XXVI et 600 p.
XII. Costumen van de stad en van de kasselrij Kortrijk - II. Turben afgenomen door de Kortrijkse Schepenbank (1485-1581), door J. Monballyu, 1989, XX en 215 p.
XIV. Coutumes de la seigneurie de Saint-Bavon-lez-Gand, par D. Berten, 1907, CDIX
et 289 p. (*)
QUARTIER DE BRUGES / KWARTIER BRUGGE
Coutume de la ville de Bruges, par L. Gilliodts-van Severen, I, 1874, 608 p. (*) ; II, 1875, 815 p. (*)
Coutume du Franc de Bruges, par le même, I, 1879, 810 p. (*) ; II, 1879, 796 p. (*) ; III. 1880, 620 p. (*)
Coutume du Bourg de Bruges, par le même, I, 1883, 639 p. (*) ; II, 1883, 658 p. (*) ; III, 1885, 351 p.
Coutume de la Prévôté de Bruges, par le même, I, 1887, 508 p. (*) ; II, 1887, 352 p.
Coutumes des petites villes et seigneuries enclavées, par le même, I, 1890, 628 p. ; II, 1891, 749 p. (*) ; III, 1891, 557 p. (*) ; IV, 1892, 743 p. (*) ; V, 1892, 524 p. (*) ; VI, et supplément, 1893, 616 p. (*)
QUARTIER DE FURNES / KWARTIER VEURNE
I à IV. Coutumes de la ville et de la châtellenie de Furnes, par L. Gilliodts-van Severen, I, 1897, 311 p. (*) ; II, 1896, 604 p. (*) ; III, 1897, 540 p. ; IV, 1897, 566 p. (*)
V. Coutumes de la ville et du port de Nieuport, par le même, 1901, 491 p.
VI. Coutumes de Lombardside, Loo et Poperinghe, par le même, 1902, 566 p. (*)
QUARTIER D'YPRES / KWARTIER IEPER
Coutume de la ville d'Ypres, par L. Gilliodts-van Severen : I, 1908, LXXII et 645 p. (*) ; II, 1908, 678 p.
Coutume de la Salle et châtellenie d'Ypres, par le même : I, 1911, LXXVI et 412 p. (*) ; II, 1911, 484 p.
Coutumes de la ville et commune de Roulers, par le même, 1914, 436 p.
Registres aux sentences des échevins d'Ypres, par P. De Pelsmaeker, 1914, VI et 471 p. (*)
Coutumes de la ville et châtellenie de Warneton, par Eg.I. Strubbe et P. de Simpel, 1958, L et 389 p.
Coutumes du pays et comté de Hainaut / Costumen van het land en graafschap Henegouwen
I. par Ch. Faider, 1871, IV et 479 p. (*)
II. par le même, 1874, 707 p. (*)
III. par le même, 1878, XXXVII et 958 p. (*). Introduction, par J. de le Court, 1883, CLXXXVI p.
Coutumes du pays de Liège / Costumen van het land van Luik
I. par J.J. Raikem et L. Polain, 1870, IX et 554 p. (*)
II. par J.J. Raikem (avec la collaboration de L. Polain et S. Bormans), 1873, CLXXXI et 612 p. (*)
III. par L. Crahay et S. Bormans, 1884, CLXVII et 575 p.
IV. Droit rural de l'Entre-Sambre-et-Meuse, par L. Genicot et R.-M. Allard, I, 1968, XII et 468 p. ; II. 1981, 410 p.
Coutumes du duché de Limbourg et pays d'Outre-Meuse / Costumen van het hertogdom Limburg en de landen van Overmaas
I. par C. Casier et L. Crahay, 1889, LXXII et 452 p.
II. par J. Thisquen, 1958, 371 p., 2 hors-texte
Coutumes de la principauté de Stavelot / Costumen van het vorstendom Stavelot
I. Les records de coutumes du pays de Stavelot, par E. Poncelet, M. Yans et
G. Hansotte, 1958, 497 p.
Coutumes du comté de Looz, de la seigneurie de Saint-Trond et du comté impérial de Reckheim
Costumen van het graafschap Loon, de heerlijkheid Sint-Truiden en het keizerlijk graafschap Rekem
I. par L. Crahay, 1871, XLVI et 790 p. (*).
II. par le même, 1872, 626 p. ( *)
III. par le même, 1897, XXX et 669 p.
Coutumes des pays et duché de Luxembourg et comté de Chiny / Costumen van het land en hertogdom Luxemburg en het graafschap Chiny
I. par M.N.J. Leclercq, 1867, VII et 481 p. (*)
II. par le même, 1869, 373 p. (*) - Supplément, 1878, IV et 40 p. (*) ; deuxième supplément, par Ch. Laurent, 1887, 485 p.
Coutumes de Namur et de Philippeville / Costumen van Namen en Philippeville
I. par J. Grandgagnage, 1869, LVI et 544 p. (*)
II. par le même, 1870, 467 p. (*)
III. Formulaire namurois du XIVe siècle, par L. Genicot et J. Balon, 1955, 446 p.
IV. Enquêtes par turbe du Conseil de Namur (1496-1630), par C. Douxchamps-Lefevre et Ph. Godding, 1972, XXI et 341 p.
V. Conseils et rencharges de la Haute Cour de Namur (1440-1488), par Ph. Godding, 1992, 257 p.
Coutumes de la ville de Maestricht / Costumen van de stad Maastricht
I. par L. Crahay, 1876, XCV et 527 p.
Coutumes de la ville de Tournai / Costumen van de stad Doornik
- par L. Verriest, 1923, VII, 517 et XX p.
- Coutumes du Tournaisis, par G. Van Dievoet, 2006, 328 p.
Recueil de l'ancienne Jurisprudence de la Belgique / Verzameling van de oude Rechtspraak in België
1E SERIE - 1E REEKS
Les arrêts et jugés du Parlement de Paris sur appels flamands, conservés dans les registres du Parlement, par R.C. Van Caenegem, t. I : textes (1320-1453), 1966, 657 p. ; t. II : textes (1454-1521), 1977, 882 p. ; t. III : Introduction historique par S. Dauchy et indices par H. De Ridder-Symoens et D. Lambrecht, 2002, 290 p. (3 vol. : 125 ß).
Les appels flamands au Parlement de Paris. Regestes des dossiers de procès, par S. Dauchy, 1998, X et 564 p.
2E SERIE -2E REEKS
Conseil souverain de Tournai et Parlement de Flandre / Soevereine raad van Doornik en Parlement van Vlaanderen.
Jurisprudence du Parlement de Flandre de Georges de Ghewiet, par S. Dauchy et V. Demars-Sion, 2008, XXI et 850p. (55 euros).
3E -6E SERIE - 3E -6E REEKS
Le Grand Conseil de Malines - De Grote Raad van Mechelen ; Le Conseil privé - De Geheime Raad ; La Jurisprudence liégeoise ; De Raad van Vlanderen ; Le Conseil de Brabant - De Raad van Brabant : en préparation - in voorbereiding.
7E SERIE -7E REEKS
Cours ecclésiastiques - Kerkelijke rechtbanken :
Liber sentenciarum van de officialiteit van Brussel (1448-1459), door C. Vleeschouwers en M. Van Melkebeek, t. I, 1448-1454 ; t. II, 1455-1459, 1982, 1245 p. (2 vol. : 85 ß).
Acta processus circa synodum. Proces gevoerd door Brugge, Damme en het Vrije tegen de bisschop van Doornik voor de officialiteit te Reims en de curie te Rome (1269-ca 1301), door D. Lambrecht, 1988, XXXIX et 540 p.
Registres de sentences de l'officialité de Cambrai (1438-1453), par C. Vleeschouwers et M. Van Melkebeek, 2 t., 1998, XVII et 992 p. (2 vol. : 85 ß).
IN-OCTAVO
Listes chronologiques des procès et arrêts des anciens Conseils de justice de la Belgique
Chronologische lijsten van de processen en sententiën van de oude Raden van justitie van België
1e SERIE - 1e REEKS
Grand Conseil et Parlement à Malines / Grote Raad en Parlement te Mechelen
Geëxtendeerde sententiën en procesbundels (dossiers) berustende in het archief van de Grote Raad van Mechelen (1470-1504), Deel I, opgesteld door J.Th. De Smidt en Eg.I. Strubbe, in samenwerking met M.J. Abeling, J.C. Andries en J. Van Rompaey, 1965, XXXVI en 647 p.
Geëxtendeerde sententiën (1504-1531), Deel II, opgesteld onder de leiding van J.Th. De Smidt, Eg. I. Strubbe en J. Van Rompaey, door S.Th.E. Brekelmans, E. J. Schreuder en C.L. Verkerk, 1971, XXIV en 729 p.
Deel III (1531-1541) : door S. Th.E. Brekelmans, J.M.I. Koster-Van Dijk, C.L. Verkerk, Ch. Coppens en L.J.J. Huijbregts, 1979, XV en 729 p.
Deel IV (1541-1551) : door R. Van Answaarden, L.J.J. Huijbregts, A.H. Huussen Jr., J.M.I. Koster-Van Dijk en H. De Schepper, 1985, XV en 654 p.
Deel V (1551-1563) : door R.Van Answaarden, L.J.J. Huijbregts, J.M.I. Koster-Van Dijk, H. De Schepper en A. Wijffels, 1987, XVI en 623 p.
Deel VI (1563-1580) : door dezelfden, 1988, XVIII en 701 p.
Listes chronologiques des édits et ordonnances de la principauté de Liège
1E SERIE, 974 à 1505, 1873, XXXVII et 96 p. (*)
2E SERIE, 1507 à 1684, 1860, XIII et 254 p. (*)
3E SERIE, 1684 à 1794, 1851, XXXIV et 470 p. (*)
Listes chronologiques des édits et ordonnances des Pays-Bas
2E SERIE, 1506 à 1700 - Règne de Charles-Quint, 1506 à 1555, 1885, XVI et 452 p. - Supplément, 1890, contenant la pagination de 379 à 519 - Règne de Philippe II (liste provisoire), 1555-1598, 1912, VIII et 319 p. (*). Règne d'Albert et d'Isabelle, 1598-1621, XV et 103 p. (*). Règnes de Philippe IV (1621-1665) et Charles II (1665-1700), 1910, XII et 288 p. (*)
3E SERIE, 1700 à 1794 - 1er vol., 1700 à 1750, 1851, XXXIV et 492 p. - 2e vol., 1751 à 1780, 1853, XIV et 454 p. - 3e vol., 1781 à 1794, 1858, XXXVII et 413 p.
Liste chronologique des édits et ordonnances de la principauté de Stavelot et Malmédy, de 650 à 1794, 1852, XIII et 134 p. (*)
Liste chronologique des édits et ordonnances de l'ancien duché de Bouillon, de 1240 à 1795, 1865, XI et 79 p. (*)
II. Handelingen
Algemene
inhoudstafel van de " Proces-verbaux des seances ",
Bulletin en Handelingen van de Koninklijke Commissie voor de uitgave
der oude wetten en verordeningen (1848-1996)
I (1848) - uitverkocht
A. De Cuyper & A. Delebecque, Rapport sur les archives du Conseil de Brabant
L.P. Gachard, Documents sur la rédaction et l'homologation des coutumes
L.P. Gachard, Notice historique sur l'ancien Conseil souverain de Hainaut
L. Polain, Documents sur la publication des édits et mandements dans l'ancien pays de Liège
L.P. Gachard, Documents sur la législation et l'administration de la justice criminelle dans les Pays-Bas
II (1852) - uitverkocht
L.P. Gachard, Documents relatifs au Grand Bailliage de Hainaut
L.P. Gachard, Notice sur la promulgation des ordonnances dans le duché de Brabant
A. Delebecque, Documents sur l'interprétation des articles 39 et 40 des coutumes de Nivelles et sur celle de l'article 39 de l'Edit perpétuel de 1611
L.P. Gachard, Documents sur la rédaction et l'homologation des coutumes
III (1860) - uitverkocht
L.P. Gachard, Réponses des conseils de justice des Pays-Bas aux dépêches des 7 août 1765 et 16 avril 1766 (justice criminelle dans les villages, torture et marque)
VI (1862) - uitverkocht
Ch. Laurent, Liste chronologique des ordonnances des XVIIIe-XVe siècles concernant la province de Luxembourg
VII (1906) - uitverkocht
A. Du Bois, Documents au sujet de la torture (1781-1784)
D. Berten, Coutume de Scheldewindeke
VIII (1908) - uitverkocht
P. De Pelsmaeker, Note sur les registres de sentences des échevins de la ville d'Ypres du XIVe siècle
A. Giffard, Note sur un manuscrit du " Style du Parlement " conservé à Bruxelles et ayant appartenu aux Pithou
G. Kurth, La coutume de Schockville
J. Simon, Les recueils d'arrêts du Grand Conseil de Malines
IX (1913)
P. Verhaegen, Ordonnances de police de Grobbendonck (Ouwen) au XVIe siècle
D. Berten, Ancien Projet de coutume générale du pays et comté de Flandre flamingante
G. Des Marez, Les coutumes de Schinnen et de Meerssen
A. DE L'ARBRE, De la confiscation des biens des suicidés
D. Berten, Quelques particularités d'ancien droit criminel autour d'un procès célèbre
G. Des Marez, Les coutumes de Schinnen et de Meerssen. Note complémentaire
D. Berten, Un ancien manuscrit flamand de la Bibliothèque de Vienne
X (1921)
A. de l'Arbre, De la confiscation des biens des suicidés (suite)
L. Verriest, Un chapitre de l'histoire de la justice criminelle du Magistrat de Tournai au moyen âge : la " cache " des malfaiteurs
G. Des Marez, Note sur la peine de l'enfouissement
L. Verriest, Les coutumes de Pesquencourt
V. Brants, Un juriste belge du XVIIe siècle : Diodore Tulden, professeur à Louvain
G. Des Marez, Le droit d'Uccle
J. Simon, Organisation et style du Grand Conseil de Malines
E. Poncelet, Rapport sur les coutumes de la principauté de Stavelot-Malmédy
J. Simon, La procédure criminelle sous l'Ancien Régime
A. de l'Arbre, A propos d'un vol avec effraction d'un fournil
J. Simon, La procédure criminelle sous l'Ancien Régime (suite)
XI (1925)
J. Gessler, Une version lossaine d'un statut liégeois (1329-1345) et le nouveau privilège de Hasselt de 1577
P. Verhaegen, Thomas Vlas dit Linaeus, humaniste et jurisconsulte belge du XVIe siècle
C. Terlinden, Les ordonnances des recteurs du Collège de la Société de Jésus à Liège, seigneurs et prieurs de Muno (1602-1845)
H.E. De Saghier, Coutume, keures et statuts de la ville de Loo
J. Simon, L'usage des lettres de renvoi, dites lettres d'apôtres
P. Heupgen, Les enfants devant la juridiction répressive à Mons du XIVe au XVIIIe siècle
J. Simon, Les actions du chef de séduction devant les juridictions ecclésiastiques du Brabant (XVIIe et XVIIIe siècles)
P. Heupgen, Valtonage
G. Des Marez, Le droit privé flamand, d'après un registre de la vierschaere de Courtrai de 1367
XII (1928)
J. Simon, Solution transactionnelle d'un conflit entre la juridiction civile et la juridiction ecclésiastique sous Philippe le Bon (1448)
L. Le Febve de Vivy, Recueil des ordonnances du duché de Bouillon. Supplément, avec une carte du duché
P. Heupgen, Un cez à Mons en 1533
P. Heupgen, La réparation des dommages de guerre dans le passé à Mons
E.I. Strubbe, Jean van den Berghe, écrivain et juriste flamand (13..-1439)
P. Heupgen, Réglementation de la prostitution à Mons du XIIIe au XVIe siècle
G. Des Marez, Le droit privé à Ypres au XIIIe siècle
J. Simon, Poursuites répressives contre des lais devant la cour Spirituelle de Nivelles
P. Heupgen, Le chep de Mons
H.E. De Sagher, Documents relatifs au cahier primitif de la coutume de la ville d'Ypres
XIII (1933)
H. Laurent, Documents relatifs à la procédure en foires de Champagne et de Brie contre des débiteurs défaillants originaires de Malines
J. Simon, La Charte de Desteldonck, de Sleydinge et de Lovendegem
J. De Sturler, Les manuscrits du cartulaire de l'abbaye de St-Vaast d'Arras
G. Des Marez, La réédition des Controversiae Iuris d'Antoine Mérenda
E. Poncelet, Le Conseil ordinaire, tribunal d'appel de la principauté de Liège
E. Fairon, Supplément au Recueil des ordonnances de la principauté de Liège promulguées par Erard de la Marck et Corneille de Bergues
Eg.-I. Strubbe, L'homologation du cahier primitif de la coutume de Courtrai
P. Heupgen, Les enfants sorciers en Hainaut au XVIIe siècle
XIV (1935)
W. Van Hille, La coutume de Messines
F.-L. Ganshof, Etude sur le faussement de jugement dans le droit flamand des XIIe et XIIIe siècles
F. Blockmans, Bijdrage tot de studie van het stedelijk " allodium " te Gent
XV (1947)
P. Bonenfant, Un statut bruxellois sur la tutelle, de 1589
Eg.-I. Strubbe, La coutume d'Uccle de 1547
Eg.-I. Strubbe, Het veertiendeeuwsche oude rechtsboek van Vilvoorde
J. Gilissen, Les légistes en Flandre aux XIIIe et XIVe siècles
J. Simon, Les testaments chirographés de Nivelles
XVI (1950)
P. Bonenfant, Rapport sur la publication de la liste chronologique des ordonnances bourguignonnes
Eg.-I. Strubbe, Het ontwerp-deelboek van het Brugsche Vrije (1521)
C. Verlinden, Code d'assurances maritimes selon la coutume d'Anvers, promulgué par le consulat espagnol de Bruges en 1569
Eg.-I. Strubbe, La première édition de la Coutume de Namur de 1564
Eg.-I. Strubbe, Het Rechtsboek van Lier (ca.1415)
I. Roggen, Le droit du juveigneur en Brabant
XVII (1953)
Eg.-I. Strubbe, Het "Motyf nopende der costumen ende husagen van den sterfhuuse van Ghend" door M. Van den Bundere
J. Simon, Attestation de l'Official de Cambrai au sujet de l'authenticité d'un signet de notaire (27 mars 1423 n.st.)
Eg.-I. Strubbe, Een handschrift van Brabantse costuimen
L. Genicot, La coutume de Sombreffe
E. Brouette, Deux ordonnances inédites du Conseil provincial de Namur sur la répression de la sorcellerie
Ph. Godding, Actes relatifs au droit régissant la propriété foncière à Bruxelles au moyen âge
F. De Pauw, De costumen van Asse van 1642
R. Van Caenegem, Een onuitgegeven Brugse keure uit 1229
L. Genicot, Rapport préparatoire à la publication des anciens " records " de Belgique
P. Lefevre & P. Gorissen, Proces aangaande de schenking gedaan door deken Jan van der Hellen aan het kapittel van Sint-Goedele te Brussel (1294-1312)
Ph. Godding, Liste chronologique provisoire des ordonnances intéressant le droit privé et pénal de la ville de Bruxelles (1229-1657)
XVIII (1955)
Eg.-I. Strubbe & E. Spillemaeckers, De " Antwerpse Rechtsaantekeningen " van Willem de Moelnere
P. Mangano-Leroy, Actes tournaisiens de droit privé (1275-1522), avec addenda et corrigenda
J. Ruwet, Les Edits monétaires liégeois 1482-1625
G. van Dievoet, Een reglement tot hervorming van het burgerlijk procesrecht te Veurne (1785-1788)
I. Roggen, Enquête du Conseil souverain de Brabant relative à la tutelle
Eg.-I. Strubbe, Diversschen Lantrechten van Brabant
R. Van Der Made, Cris et ordonnances des XVe et XVIe siècles transcrits dans les registres des échevins et de la franchise de Huy
P. Gorissen, Costuimen van het Brugse Vrije. Fragment van een recensie in proza
XIX (1958)
Eg.-I. Strubbe & E. Spillemaeckers, De keure van Puurs van 1292
Eg.-I. Strubbe & D. Van Derveeghde, Le coutumier brabançon de Guillaume van den Mortre (1337)
R. Van Der Made, Analyse des jugements du XVIe siècle de la Cour de Marchin
Eg.-I. Strubbe, Gedingvoering voor het Leenhof te leper in de vijftiende eeuw
Eg.-I. Strubbe, Het onuitgegevene deel van het Vlaamse rechtstractaat "Instructie ende onderwijs" (1519-1526)
D. Van Derveeghde, Procédure d'enquête relative à un droit de pêche au pays de Liège (1278)
R. Van Der Made, Mandements inédits concernant la procédure de l'officialité de Liège (XVIIe et XVIIIe siècles)
J.H.W. Verzijl & J.K. Oudendijk, Verslag van een oriënteerd onderzoek in het archief van de Grote Raad van Mechelen, in het Algemeen Rijksarchief te Brussel
C. Wyffels, Een XIIIde eeuwse gerechtszaak (1290-1296)
XX (1962)
P. Harsin, De l'édit de Worms à la paix d'Augsbourg (1521-1555). Etude critique de la législation liégeoise en matière d'hérésie
J. Grauwels, Te Hasselt bewaarde ordonnantiën van de Luikse Prins-Bisschoppen (1411-1735)
R. Van Der Made, Un recueil hutois de jurisprudence liégeoise
A.Uyttebrouck, Liste chronologique provisoire des ordonnances du Brabant et du Limbourg. Règne de Jean IV (1415-1427)
A. Deroisy, Documents relatifs à la répression du vagabondage dans les Pays-Bas autrichiens durant la seconde moitié du XVIIIe siècle
Ph. Godding, Een hofvaart van de laten van de Witte Jonkvrouwen te Brussel bij de Ukkelse schepenbank (1454)
C. Wyffels, Getuigenverhoor betreffende de ambtsmisbruiken van de baljuw van de heerlijkheid Waasten (27 februari 1250)
A. Meynart, L'instruction de 1469 pour le sénéchal de Brabant et son application
A. Schouteet, Jurisdictie over ambachtslieden te Brugge in de 16e eeuw
R. Van Der Made, Jugements de la Haute Cour de justice du ban de Clermont en Condroz, 1468-1573
R. Van Der Made, Formulaires du XVIe siècle, conservés aux archives communales de Huy
XXI (1965)
J. Van Rompaey, De Brugse keure van 1329 en de aanvullende privileges
Ph. Godding, La coutume de Bruxelles de 1547
R. Van Der Made, Jugements de la Cour de justice de Tihange
R. Petit, La réglementation de la procédure civile dans la terre de Muno au début du dix-septième siècle
XXII (1967)
R. Van Der Made, Documents relatifs à la procédure et au droit coutumier de l 'Avouerie de Fléron
J. Van Den Nieuwenhuizen, Een geschil tussen de Predikheren en het St-Elisabethospitaal van Antwerpen over moergronden te Woensdrecht (1336-1338)
XXIII (1968)
J. Bolsee, Conditions de l'affermage du grand et du petit tonlieu de Brabant dépendant de la Chambre des Tonlieux de Louvain (5 avril 1629)
J. Van Rompaey, Rechtsteksten van de stad Veurne : de keure van 1332, het rechtsboek uit de XIVe eeuw en de costume van 1546
R. Van Der Made, Jugements du XVIe siècle de la Cour de justice du ban d'Amay
XXIV (1971)
Eg.-I. Strubbe, " tOfficie van den duerwaerderscepe" van Ph. Wielant
J. Bolsee, L'ordonnance du 8 août 1559 réglant le statut, le style et la manière de procéder du Grand Conseil de Malines (texte néerlandais)
R. Van Der Made, Jugements du XVIe siècle de la Cour de justice d'Alleur et Hombroux
XXV (1973)
A.Van Nieuwenhuysen, Les ordonnances de Philippe le Hardi
W. Steurs, Les franchises du duché de Brabant au moyen âge
J. Van Rompaey, De keuren en statuten van de stad Gistel in de versie van 1532
R. Byl, Les sources et le ressort territorial du droit coutumier de Louvain et de Bois-le-Duc
R. Byl, Contribution à l'étude de la succession ab intestat et du régime matrimonial en droit coutumier de Louvain et de Bois-le-Duc
XXVI (1975)
J.-M. Cauchies, Liste chronologique provisoire des ordonnances de Philippe le Bon, duc de Bourgogne, pour le comté de Hainaut 1425-1467
J. Behets, Het gebruik van de gemene weiden en de andere gemene gronden in de wijsdommen van het graafschap Loon
P. Gorissen, Een proces voor de hertogelijke Raad van Maastricht, 1474
J. Monballyu, De " Costumen van de Erfscheeders " van Kortrijk volgens een optekening van omstreeks 1620
XXVII (1978)
J.-M. Cauchies, L'intérêt des Archives et de la Bibliothèque de Dijon pour la première série du Recueil des ordonnances des Pays-Bas
W. M. Grauwen & Ph. Godding, Een formulierboek voor de schepen- of laatbanken van de abdij Dielegem
R. Petit, Aux origines de l'enregistrement. Les plus anciennes " úuvres de loi " de la Roche-en-Ardenne
J. Van Rompaey, De keuren en statuten van de heerlijkheid Rode-Nieuwenhove te Oostkamp bij Brugge
XXVIII (1979)
A. Wijffels, L'élaboration de l'ordonnance du 8 janvier 1776 déclarant que "les biens ayant appartenu aux ci-devant Jésuites, ne sont pas réputés bien vacants". Contribution à l'étude de la technique législative dans les Pays-Bas autrichiens
M. Vleeschouwers-Van Melkebeek & C. Ten Raa, Tienden, tiendheren en pastoors te Sint-Gillis-Obbrussel van de dertiende tot de achtiende eeuw
J. Monballyu & F. Debrabandere, Kortrijkse Rechtsaantekeningen
XXIX (1981)
Ph. Godding & J. Pycke, La Paix de Valenciennes de 1114. Commentaire et édition critique
E. Van Mingroot, Een beruchte XVIIIde-eeuwse rechtszaak : de moord op prior Filip De Vos van Ten Walle te Elsegem (2 januari 1736)
J. Monballyu, De ontwerpcostumen van Merelbeke en Lemberge (1612)
XXX (1982)
F. De Nave, Een Antwerpse rechtsoptekening uit het begin van de 15de eeuw
E. De Rossius, Les collations d'offices par la Chambre des Comptes de Liège sous Ernest de Bavière (1581-1612). Aspects institutionnels et financiers
J. Behets & J. Grauwels, De keurboeken van het graafschap Loon en het omliggende. Einde 16de-einde 18de eeuw
XXXI (1986)
J.-M. Cauchies, Liste chronologique des ordonnances de Charles le Hardi, Marie de Bourgogne, Maximilien d'Autriche et Philippe le Beau pour le comté de Hainaut (1467-1506)
L. Wintgens, Quellen zum Gewohnheitsrecht des Herzogtums Limburg und der Reichsherrlichkeit Lontzen
XXXII (1989)
J.-M. Cauchies, Genèse et vie d'une loi : l'ordonnance de mai 1429 pour l'administration du Hainaut
M. Cloet & R. Petit, De sententie van de Grote Raad van Mechelen gevende stemrecht aan de clerus naast de vier leden van Vlaanderen (5 november 1596)
Ph. Godding & X. Rousseaux, Textes relatifs à la coutume de Nivelles et à celles des cours féodales de Brabant et de Genappe (1593-1661)
J. Monballyu & R. Opsommer, De keuren en statuten van de stad Roeselare van 1544-1545
C. de Moreau de Gerbehaye, La création, le fonctionnement et la suppression du Corps administratif de Habay-la-Neuve (1793-1794)
XXXIII (1992)
R. Opsommer & J. Monballyu, De " Ordonnantien Politijcque " van het ambacht Kortemark van 1629
M. Oosterbosch & E. Van Mingroot, Doornik contra Rome. Een dubbele abtskeuze voor de abdij van Zoetendale in 1419
M. Lienard-Treiyer, Un aspect du droit pénal médiéval : les " acquittements " dans les chirographes nivellois (1350-1450)
XXXIV (1994)
F. Stevens, Een ontwerp van verordening door de Geheime Raad tot hervorming van het notariaat in Brabant en Limburg (1783)
B.-M. Tock, Un consilium universitaire pour l'abbaye de Saint-Bertin au début du XIIIe siècle
R. Petit, Cartulaire de la ville de Marche-en-Famenne (1311-1484)
XXXV (1995)
C. Dickstein-Bernard, Actes du tribunal de la gilde drapière de Bruxelles (1333-1435)
D. Lambrecht, Baljuw en deken in Kaprijke (1469) : wereldlijke versus geestelijke rechtspraak
J. Houssiau, Projets d'ordonnance pour le Conseil Privé (1555-1556)
H. Coppens & Ph. Godding, Catalogus van de handschriften en oude drukken (van de Commissie) ú Catalogue des manuscrits et impressions anciennes (de la Commission)
XXXVI (1996)
M. Herbecq & Ph. Godding, Les ordonnances concernant la ville de Nivelles au moyen âge (13e siècle-1531)
J. Monballyu, Strafprocesrecht in Vlaanderen voor en na de criminele ordonnantien van 1570
C. Vael (avec la collab. de D. Paquot), Les " cas jugés " du président Drosmel. Un recueil de jurisprudence namuroise du 17e siècle
XXXVII (1996)
Ph. Godding, La Commission Royale pour la Publication des Anciennes Lois et Ordonnances de Belgique 1846-1996 / De Koninklijke Commissie voor de Uitgave der Oude Wetten en Verordeningen van België 1846-1996
G. van Dievoet, Histoire de la Commission ú Geschiedenis van de Commissie
Ph. Godding, Projets d'avenir ú Toekomstprojecten
J.H. Baker, Editing the Sources of English legal History 1800-1996
B. Dolemeyer, Überblick Publikationen von Gesetzestexten des Mittelalters und der frühen Neuzeit - Deutschland
G. Giordanengo, Publier des textes juridiques ? Pourquoi, lesquels, comment ?
F.C.J. Ketelaar, Bronnen uitgeven over de grenzen
H. Hattenhauer, Fontes iuris nationum Europae (fine)
R. Jacob, Editer la loi. Positivisme juridique et histoire nationale au début du XIXe siècle
S. Dauchy, Van rechtsbron tot bron voor de geschiedenis. De rechtspraak in historisch perspectief
G. Janssens, De uitgave de verordeningen van Koning Filips II (1555-1598). Een nieuwe impuls voor een oud project
J.-M. Cauchies, À propos des ordonnances de Jean sans Peur : une édition sur le métier
XXXVIII (1997)
J. Bouvy-Thisquen, Liste chronologique provisoire des ordonnances de Philippe le Bon
J.-M. Cauchies, Mons et Valenciennes devant le Grand Conseil du duc de Bourgogne
Ph. Godding, Openbare aanmaningen van schuldeisers van een testamentaire nalatenschap: de praktijk volgens de sententiën van de Raad van Brabant (eerste helft van de 16de eeuw)
Ph. Godding, Manuscrits juridiques figurant dans les bibliothèques des cours et tribunaux de Belgique / Juridische handschriften in de bibliotheken van de hoven en rechtbanken van België: Catalogue des manuscrits de la cour de Cassation
Ph. Godding & C. Vael, Catalogue des manuscrits de la cour d'appel de Bruxelles
XXXIX (1998)
Les sentences étendues du Grand Conseil de Malines : De geëxtendeerde sententiën van de Grote Raad van Mechelen
C. Douxchamps-Lefèvre & Ph. Godding, Les sentences étendues du Grand Conseil de Malines, 1582-1590
J. Monballyu, Chronologische lijst van de Nederlandstalige geëxtendeerde sententiën van de Grote Raad van Mechelen (1581-1590)
S. Mund, Liste chronologique des ordonnances d'Antoine de Bourgogne (1404-1415)
XL (1999)
L. Berkvens, Hervorming van bestuur en rechtspraak in Spaans Gelre tijdens de regering van Karel II
S. Dauchy, Le dossier de procédure inédit d'une cause d'appel devant le Parlement de Paris entre Nieuport et Ypres (1505-1507)
Cl. Vael, La bibliothèque de l'ancien Conseil provincial de Namur, un outil de valeur pour des magistrats d'ancien régime. Édition du catalogue des ouvrages retrouvés
XLI (2000)
J. Mosselmans & Ph. Godding, De verordening van de Brusselse magistraat van 2 december 1451 inzake de afpaling en buurschap / L'ordonnance du magistrat de Bruxelles du 2 décembre 1451 en matière de bornage et de rapports de voisinage
M. de Waha, L'ordonnance de 1451 et le paysage urbain bruxellois. Première esquisse
B. Minnen, Heerlijke wetgeving in Brabant in de late Middeleeuwen. De privileges voor de heerlijkheden Rotselaar, Vorselaar en Retie (1407-1558)
XLII (2001)
J. Dumolyn, De sociografie van laatmiddeleeuwse gerechtelijke instellingen. Het voorbeeld van Jan Wielant (Ú 1473), griffier en raadsheer bij de Raad van Vlaanderen
R. Petit & Ph. Godding, Les sentences du Grand Conseil de Malines relatives au duché de Luxembourg (1582-1590)
XLII (2001)
J. Dumolyn, De sociografie van laatmiddeleeuwse gerechtelijke instellingen. Het voorbeeld van Jan Wielant († 1473), griffier en raadsheer bij de Raad van Vlaanderen
R. Petit & Ph. Godding, Les sentences du Grand Conseil de Malines relatives au duch é de Luxembourg (1582-1590)
XLIII (2002)
J.-M.
Cauchies, Temps et droit: le Hainaut, ses coutumes, les guerres et le "temps
qui passe" (1499-1500)
S. Dauchy, Pour mectre a execucion certaines lectres d'arrest du parlement
de Paris. Quelques "relations d'exécution " du XVe et début
du XVIe siècle
C. Douxchamps-Lefèvre, Justiciables du Grand Conseil de Malines en première
Instance, 1582-1590
G. Janssens, De uitgave van de verordeningen van koning Filips II (1566-1570).
Bronnen voor de teksteditie
A. Marchandisse, La police du vice. Controle et répression de la prostitution
dans la principauté de Liège à la
fin du Moyen Age
J. Monballyu, De eerste redactie van de Corte instructie omme de jonghe practisienen
in materie civile van Filips Wielant (1508)
R. C. Van Caenegem, Democratie in oud-vlaamse rechtsbronnen
A. Vandenbulcke, Un règlement pour les déchargeurs ou conducteurs
jurés de Houille à Bruxelles (1705)
M. Vleeschouwers-Van Melkebeek, De mazen van het net. Samenwerking tussen de
kerkelijke rechtbanken van Doornik en Brugge in de late Middeleeuwen
XLIV (2003)
M. Vleeschouwers-Van Melkebeek, Oude wijn in nieuwe zakken. Bisschop Maximiliaan Morillon's reglement van de officialiteit van Doornik 1582-1586
C. Douxchamps-Lefèvre, Les sentences du Grand Conseil de Malines en appel d'instances namuroises (1582-1590)
G. van Dievoet, Trois styles ou règlements de procédure pour le Tournaisis sous le règne de Louis XIV
XLV (2004)
B. DAUVEN, La Genèse d’une législation sur le vagabondage en Brabant et en Hainaut au XVe et XVIe siècles.
M. VLEESCHOUWERS – VAN MELKEBEEK, Jurisdictie over criminele clerici. Vrije van Brugge vs. Bisschop van Doornik voor de Raad van Vlaanderen (1481).
P. BRUYERE, Le paweilhar et les recueils de droit liégeois. Réflexions autour d’une compilation de droit urbain du XVIe siècle.
XLVI (2005)
M. WEIS, L'Edict et Ordonnance sur le fait de la conduicte des gens de guerre et discipline militaire du 27 mai 1596 : une source normative pour l'histoire sociale des armées modernes.
R. VERMEIR, Combler les lacunes. L'édition des ordonnances de Philippe IV (1621-1665).
X. STEVENS, Recueil d'ordonnances et de règlements constitutifs des juridictions auliques de la cour de Bruxelles (XVIe-XVIIIe siècles).
R. GILLISJANS, Het stadsbestuur van Brussel in de achtiende eeuw : de verbindingen tussen de administratieve registers.
XLVII (2006)
M. VLEESCHOUWERS - VAN MELKEBEEK, Eendrachtelic commen ende vriendelic vereffent : Boedelverdelingen voor de schepenen van de Keure van Gent tussen echtparen gescheiden van tafel en bed 1439-1450.
S. BOSSUYT et M. VLEESCHOUWERS - VAN MELKEBEEK, Statuta synodalia ad usum morinensem. Les statuts synodaux d'Antoine de Croy et de François de Créquy, évêques de Thérouanne (1495, 1541-1542).
Chr. MASSON, La Paix de Fexhe. De sa rédaction à la fin de la Principauté de Liège.
XLVIII (2007)
M. VLEESCHOUWERS – VAN MELKEBEEK, “Ghesceet van taflen ende van bedden ten spirituele hove”. De scheidingsbrief als voorwaarde tot boedelverdeling voor de schepenen van de Keure van Gent 1428-1439.
P. BRUYERE, L’enquête par turbe a-t-elle existé à Liège? A propos de trois sentences rendues chez les vieux arquebusiers au XVIIe siècle.
S. DAUCHY et V. DEMARS-SION, La bibliothèque du juriste flamand Georges de Ghewiet.
Vanaf 1 september 2009 wordt de prijs van de uitgaven van de Commissie die meer dan 500 pagina's omvatten, verhoogd tot 55 euro.
Voor alle andere publicaties bedraagt de prijs per volume 45 euro, met uitzondering van diegene waarvoor een bijzondere prijs vastgesteld werd.
De prijs van de handelingen bedraagt 20 euro per volume.
* Voor algemene informatie over de Koninklijke Commissie voor de uitgave van de oude wetten en verordeningen van België, zich richten tot de Voorzitter :
Prof. Dr.Serge
Dauchy
Facultés universitaires Saint-Louis
Kruidtuinlaan 43
B - 1000 Brussel
dauchy@fusl.ac.be
of de Secretaris
:
Dr. Alain Marchandisse
Université de Liège
Histoire du Moyen Âge
1B, Quai Roosevelt
B - 4000 Liège
Alain.Marchandise@ulg.ac.berchandisse@ulg.ac.be
* Onze publikaties (met inbegrip van de Handelingen), kunnen besteld worden bij :
Federale Overheidsdienst
Justitie
Bibliotheek
Waterloolaan 115
B - 1000 Brussel
biblio.fod-spf@just.fgov.be